In een practicumlokaal van ‘De Passie’ in Utrecht buigen vmbo-leerlingen zich geconcentreerd over pipetten, buisjes en gels. Er wordt gelachen, overlegd en vooral: gedaan. Vandaag geen les uit het boek, maar een echte kennismaking met biotechnologie. Voor veel leerlingen is dit de eerste keer dat ze zélf werken met DNA.
Het maakt allemaal deel uit van de Amgen Biotech Experience (ABE) van de Amgen Foundation, uitgevoerd in Nederland door programmapartner Reizende DNA-labs. Hun doel is om wetenschap toegankelijk te maken door practica naar scholen te brengen. Niet alleen voor leerlingen die later misschien onderzoeker worden, maar voor iedereen. Want wetenschap is niet abstract of ver weg, het is tastbaar, relevant en van ons allemaal.
Leren door te doen
André Aaldersberg -
Biologiedocent De Passie
Tijdens het practicum werken leerlingen met de vmbo-leskist ‘De Bruinviszaak”. Aan de hand van een waargebeurd onderzoek ontdekken zij hoe DNA-analyse wordt ingezet om vragen uit de echte wereld te beantwoorden. In deze les staat de vraag centraal hoe bruinvissen, die zijn aangespoeld met mysterieuze verwondingen, om het leven zijn gekomen.
Biologiedocent André Aaldersberg ziet het effect meteen. “Leerlingen krijgen hier een levend voorbeeld uit de praktijk,” vertelt hij. “Ze zien wat wetenschappelijk onderzoek kan opleveren en leren denken in een groter perspectief. Dat maakt biologie veel concreter dan alleen theorie.”
De les sluit bovendien goed aan bij het vmbo. De opbouw is herkenbaar en stap voor stap, met een praktisch gedeelte dat leerlingen uitdaagt zonder te overvragen. “De afstand tot de arbeidsmarkt voelt voor veel leerlingen groot,” zegt Aaldersberg, “maar door dit soort practica wordt zichtbaar hoe klein die afstand eigenlijk is.”
Wetenschap voor alle lagen van de samenleving
De inhoud van ‘De Bruinviszaak’ is gebaseerd op onderzoek van Lonneke IJsseldijk, bioloog aan de Universiteit Utrecht. Zij onderzoekt aangespoelde zeezoogdieren, zoals bruinvissen en zeehonden. DNA speelde in haar onderzoek een sleutelrol.
Lonneke IJsseldijk - Bioloog Utrecht Universiteit
“DNA was het ontbrekende puzzelstukje,” legt IJsseldijk uit. “Het gaf ons hard bewijs en maakte duidelijk wat er echt was gebeurd, namelijk dat zeehonden de fatale verwondingen bij bruinvissen hadden veroorzaakt.” Juist daarom vindt zij het belangrijk dat dit soort onderzoek niet alleen binnen de universiteit blijft. “Wetenschap moet bekend zijn bij alle lagen van de maatschappij. We hebben mensen nodig op alle niveaus: in het lab, in de uitvoering, in ondersteunende rollen. Iedereen kan bijdragen.”
Die gedachte vormt de kern van Amgen Biotech Experience: practica in de klas, voor iedere leerling, ongeacht schooltype, achtergrond of leerroute.
Van idee naar leskist – samen met het vmbo
Om die ambitie waar te maken, werd ‘De Bruinviszaak’ ontwikkeld als complete vmbo-leskist. Melanie Rosenhart van Reizende DNA-labs en projectleidster Amgen Biotech Experience Nederland, nam het initiatief voor deze leskist. In nauwe samenwerking met vmbo-docenten Tess Bierhuizen en Irene Dirkx, die vanuit hun dagelijkse onderwijspraktijk meedachten over inhoud, niveau en uitvoerbaarheid, is de leskist dit schooljaar in gebruik genomen.
“De betrokkenheid van Tess en Irene zorgde ervoor dat de leskist goed aansluit bij verschillende leerwegen binnen het vmbo en inpasbaar is in het curriculum,” vertelt Melanie. “De leskist is vervolgens uitgebreid getest met docenten en leerlingen, zodat theorie en praktijk echt in balans zijn.”
Wat is een leskist?
Een leskist is een compleet practicum dat scholen gratis kunnen lenen. In de vmbo-leskist ‘De Bruinviszaak’ zit alles wat nodig is om zelfstandig een DNA-practicum uit te voeren: materialen, instructies en lesondersteuning. De kist wordt per post verstuurd en is zo samengesteld dat kosten of logistiek geen belemmering vormen.
Melanie Rosenhart - Reizende DNA-labs en Projectleidster
Amgen Biotech Experience in Nederland met leerlingen De Passie
“Wij willen dat scholen mee kunnen doen zonder drempels,” aldus Melanie Rosenhart. “Daarom is de leskist gratis en volledig compleet. Zo dragen we bij aan kansengelijkheid en inclusief onderwijs. De impact van de leskist is nu al zichtbaar. Naar verwachting zullen dit schooljaar ongeveer 500 vmbo-leerlingen werken met ‘De Bruinviszaak’.“
De leskist draagt daarmee bij aan het bredere bereik van Amgen Biotech Experience (ABE) en Reizende DNA-labs, die jaarlijks zo’n 10.000 leerlingen in Nederland bereiken. Leerlingen van verschillende niveaus en achtergronden krijgen zo de kans om zelf te ervaren wat biotechnologie inhoudt – gewoon in hun eigen klaslokaal. Het maakt allemaal deel uit van een wereldwijd programma van de Amgen Foundation dat al meer dan een miljoen studenten heeft bereikt, met ABE operationeel in 17 landen wereldwijd.
De ervaring van de leerling
Voor leerlingen zelf draait het vooral om het doen. Zoals leerling Narina het verwoordt:
Leerling De Passie
“Het werken met de pipet vond ik heel leuk. De praktijk vond ik leuk.”
Die ervaring – zelf onderzoeken, zelf ontdekken – maakt wetenschap tastbaar. Het laat leerlingen zien dat biotechnologie niet iets abstracts is, maar iets waar zij zelf onderdeel van kunnen zijn.
Van het klaslokaal naar Europa
Dat deze aanpak ook buiten Nederland wordt gewaardeerd, blijkt uit het feit dat de vmbo-leskist ‘De Bruinviszaak’ is uitverkoren om gepresenteerd te worden op het ‘Science on Stage Festival 2026’ in Litouwen. Op deze internationale conferentie delen docenten en onderwijsinitiatieven uit heel Europa inspirerende voorbeelden van innovatief wetenschapsonderwijs.
Een mooie erkenning voor wat er samen met scholen, docenten en wetenschappers is opgebouwd – en een extra motivatie om wetenschap toegankelijk te blijven maken voor iedere leerling.
Lees meer over: